Het basis idee achter mindfulness is simpel: beleef het hier en nu in volle aanwezigheid, zonder te oordelen.

In het dagelijks leven zijn we echter gewend voortdurend bezig te zijn met het verleden (piekeren, dagdromen, regrets, schuldgevoelens) of met de toekomst (eindeloos plannen, altijd haasten, zekerheid willen).

Herkenbaar? We leven ons leven veelal onbewust en automatisch. Het lijkt wel of wij zo voorgeprogrammeerd zijn. Dit leven op de automatische piloot is grof gezegd het tegenovergestelde van mindfulness.

Maar er zijn momenten dat we even uit deze gewoonte worden gehaald. Denk bijvoorbeeld aan de geboorte van je kind, het aanwezig zijn bij een prachtige zonsondergang of het horen van een diagnose van een vervelende ziekte bij jezelf of bij iemand die je dierbaar is. Je ervaart dan het huidige moment volledig, hoe mooi of hoe pijnlijk het op dat moment dan ook is.

Door mindfulness in ons leven toe te passen verkennen we deze ingesleten patronen en leren we het ontwikkelen van aandacht voor het huidige moment ook op ''gewone'' momenten. En dat is, als je er wat langer over nadenkt, ook de enige plek waar jouw leven zich afspeelt.

Het goede nieuws is dat je mindfulness kunt leren, kunt leren ontwikkelen. De Amerikaan Jon Kabat-Zinn ontwikkelde een aandachtstraining en noemde het Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR). In deze training staat het ontwikkelen en oefenen van de kwaliteit van aandacht centraal. Mindfulness training combineert westerse psychologie met aspecten van het oosterse gedachtegoed in een overigens non-religieuze context.

Mindfulness maakt je bewust van je oude patronen. Hierdoor krijg je inzicht of deze gewoontes nog wel helpend zijn. Het geeft je handvatten en inzicht, en daarmee een keuzevrijheid in hoe je bijvoorbeeld moeilijke en/of stressvolle situaties beantwoordt. Daarmee verhoog je het gevoel van de controle over je leven, ongeacht je externe omstandigheden.

Die nieuwe vrijheid betekent een andere meer gebalanceerde manier om in het leven te staan. Met deze nieuwe vaardigheden kun je golfbewegingen die elk leven kent, beter hanteren. Anders gezegd, je kunt de golven niet stoppen, maar je kunt wel leren surfen.

Oorspronkelijk werd MBSR in 1979 door Dr Jon Kabat-Zinn ontwikkeld speciaal voor ziekenhuispatiënten met chronische pijn. Al gauw bleek het programma ook effectief  bij andere gezondheidproblemen zoals chronische of levensbedreigende ziekten, hoofdpijn en migraine, hoge bloeddruk of slaapstoornissen maar ook stress, depressie, angst en/of bezorgdheid, verdriet en verlies.

Het is opvallend dat in toenemende mate mensen de mindfulness training in eerste instantie niet zijn gaan doen omdat zij moeilijkheden of gezondheidproblemen hadden in hun leven; de reden was puur hun wens om in het hier-en-nu te leren leven en zo de kwaliteit van hun leven te verhogen.